Yeşil Mutabakat Eylem Planı 2026–2030: Lisanssız GES ve RES Yatırımcıları İçin Ne Değişiyor?

  • Mars Enerji
  • Blog
  • Yeşil Mutabakat Eylem Planı 2026–2030: Lisanssız GES ve RES Yatırımcıları İçin Ne Değişiyor?

Yeşil Mutabakat Eylem Planı 2026–2030: Lisanssız GES ve RES Yatırımcıları İçin Ne Değişiyor?

Ticaret Bakanlığı koordinasyonunda hazırlanan Yeşil Mutabakat Eylem Planı’nın 2026–2030 dönemini kapsayan yeni versiyonu, 10 Kasım 2026’da Resmî Gazete’de yayımlanan 2026/12 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile yürürlüğe girdi. Plan, Antalya’da düzenlenen COP31 sırasında kamuoyuyla paylaşıldı.

Belge; karbon fiyatlandırmasından döngüsel ekonomiye, tarımdan ulaştırmaya kadar 11 farklı alanı kapsıyor. Bu alanların içinde, yenilenebilir enerji yatırımı yapan ya da yapmayı düşünen işletmeleri yakından ilgilendiren maddeler de var. Bunlardan biri de doğrudan lisanssız GES ve RES yatırımlarıyla ilgili.

Biz de Mars Enerji olarak planı, kendi elektriğini üretmek isteyen bir sanayicinin gözüyle okuduk. Bu yazıda neyin değiştiğini, neyin değişmediğini ve bütün bunların işletmeniz için ne anlama geldiğini mümkün olduğunca sade bir dille anlatmaya çalıştık.

Yeşil Mutabakat Eylem Planı neyi amaçlıyor?

Türkiye’nin ilk Yeşil Mutabakat Eylem Planı 2021’de yayımlanmıştı. O günden bu yana hem AB’nin kuralları hem de Türkiye’deki mevzuat epey değişti; yeni plan da bu değişikliklere göre güncellendi. Belgede 11 ana başlık altında 41 hedef ve 142 eylem yer alıyor. Her eylemin hangi kurumun sorumluluğunda olduğu ve hangi yıllar arasında hayata geçirileceği de tek tek belirtilmiş.

Planın temelinde, yeşil dönüşümün artık sadece bir çevre meselesi olmadığı, ihracatı ve rekabet gücünü doğrudan etkileyen bir konu haline geldiği fikri yatıyor. Bunun en somut örneği de AB’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM). 1 Ocak 2026’dan bu yana AB’ye ihraç edilen bazı ürünlerin üretiminde salınan karbon için bedel yükümlülüğü doğuyor; bu bedeli AB’deki ithalatçı, 2026 ithalatları için 2027’de sertifika satın alarak ödüyor. Plandaki verilere göre bu kapsamdaki ürünlerde ihracatımızın %47’si AB’ye gidiyor.

Türkiye de bu süreçte kendi altyapısını kurmaya başladı. Temmuz 2025’te 7552 sayılı İklim Kanunu yürürlüğe girdi, Ağustos 2026’da ise Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi’nin (TR ETS) yönetmeliği yayımlandı.

Planda enerjiye ayrılmış ayrı bir başlık ve bu başlığın altında 15 eylem bulunuyor. Ama enerji yatırımcısını ilgilendiren maddeler sadece burada değil; karbon fiyatlandırması, yeşil finansman ve tarım başlıklarında da önemli adımlar var.

Lisanssız GES-RES yatırımları ve SKDM: AB’nin karbon hesabı

Bizi en çok ilgilendiren madde, karbon fiyatlandırması başlığının altında yer alıyor. Plana göre Ticaret Bakanlığı; Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, EPDK ve EPİAŞ ile birlikte 2026–2028 yılları arasında AB ile iki konuyu görüşecek. Birincisi, lisanssız yenilenebilir enerji yatırımlarının AB’nin dolaylı emisyon hesabında dikkate alınması. İkincisi ise YEK-G belgelerinin SKDM hesaplamalarında kullanılabilmesi.

Kulağa biraz teknik geliyor, farkındayız. O yüzden önce dolaylı emisyonun ne olduğuna kısaca bakalım.

Dolaylı emisyon (kapsam-2) nedir?

Bir fabrika düşünün. Fırınında doğalgaz ya da kömür yakıyorsa, bundan çıkan karbon fabrikanın kendi bacasından atmosfere karışır. Buna doğrudan emisyon deniyor.

Aynı fabrika makinelerini şebekeden aldığı elektrikle çalıştırıyor. Bu elektrik başka bir yerde, belki bir kömür ya da doğalgaz santralinde üretildi ve karbon orada salındı. Fabrikanın bacasından çıkmasa da bu karbon, o elektrikle üretilen ürünün hesabına yazılıyor. İşte buna da dolaylı emisyon deniyor. Sürdürülebilirlik raporlarında sıkça karşılaşılan “kapsam-2” ifadesi de aynı şeyi anlatıyor.

AB bu hesabı nasıl yapıyor?

AB, dolaylı emisyonu hesaplarken fabrikanın tükettiği elektrik miktarını bir emisyon faktörüyle çarpıyor. Burada, aksi kanıtlanmadıkça AB’nin belirlediği varsayılan bir emisyon faktörü kullanılıyor. Daha düşük, gerçek bir değerin kullanılabilmesi için ise santral ile fabrika arasında doğrudan teknik bir bağlantı olması ya da bir elektrik alım anlaşması (PPA) bulunması gerekiyor.

Yani fabrikanızın kullandığı elektrik yenilenebilir bir kaynaktan gelse bile, bunu bu iki yöntemden biriyle kanıtlayamazsanız hesap varsayılan değer üzerinden yapılıyor. Türkiye’de birçok lisanssız santral, ürettiği elektriği şebeke üzerinden mahsuplaşma yoluyla tüketime yansıtıyor ve bu modelin AB’nin şartlarına nasıl uyacağı henüz belli değil. YEK-G belgesi de tek başına AB’nin kabul ettiği yöntemler arasında yer almıyor. Bize göre plandaki girişim de büyük ölçüde bu sorunu çözmeye yönelik.

Bu konu bugün kimleri ilgilendiriyor?

Şu an için bu hesap her ürün için geçerli değil. 2026’da başlayan dönemde dolaylı emisyonlar yalnızca çimento ve gübre ürünlerinde hesaba katılıyor. Demir-çelik, alüminyum ve hidrojende ise sadece doğrudan emisyonlar sayılıyor, ancak AB bu kapsamı gözden geçiriyor. Plan da SKDM’nin ileride başka sektörlere genişlemesinin beklendiğini belirtiyor.

Bugün itibarıyla elektrik kaynağı, yalnızca çimento ve gübre ürünlerinde karbon bedeline yansıyor. Bu bedeli AB’deki ithalatçı ödüyor, ancak maliyet ihracatçının fiyat rekabetini de etkileyebiliyor. Diğer sektörlerin de kapsam genişlediğinde hazırlıksız yakalanmamak için konuyu şimdiden takip etmesinde fayda var.

Şunu da belirtmek isteriz; bu henüz bir görüşme süreci ve sonucu AB’nin bu talepleri kabul edip etmemesine bağlı. Bu yüzden “lisanssız GES kuran SKDM’den kurtulur” demek için şimdilik erken.

YEK-G ve yeşil elektriğin belgelenmesi

Planın enerji bölümünde de bununla bağlantılı bir madde var. EPDK ve EPİAŞ, 2026–2028 döneminde Yeşil Tarife ve YEK-G belgeleri üzerinde çalışacak ve bu konularda tanıtım faaliyetleri yapacak. Ayrıca “Kalan Enerji Bakiyesi” adı verilen bir uygulama başlatılıp YEK-G sistemiyle birleştirilecek.

Plan bu kavramın ayrıntısını vermiyor; ancak kalan enerji bakiyesi genel olarak, yenilenebilir olduğu belgelenip birilerine tahsis edilen elektrik ayrıldıktan sonra şebekede geriye kalan elektrik karışımı anlamına geliyor. Bu tür uygulamalarda belgesi olmadan tüketilen elektriğin emisyon değeri genellikle şebeke ortalamasının üzerinde çıkıyor. Böylece kendi elektriğini üreten ya da belgeli yeşil elektrik kullanan şirketlerle diğerleri arasındaki fark, karbon raporlarında çok daha net görülebilecek.

Bu gelişme yalnızca ihracatçıları ilgilendirmiyor. Plan, Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları (TSRS) ve AB’nin kurumsal sürdürülebilirlik raporlama kurallarıyla uyumun güçlendirilmesini de hedefliyor. Bize göre büyük şirketlerin raporlama yükümlülükleri arttıkça tedarikçilerinden de karbon verisi istemeleri muhtemel; kullanılan elektriğin kaynağı da bu verinin bir parçası.

Tarımsal sulama GES’i, yüzer GES ve diğer fırsatlar

Önce bugünkü duruma bakalım. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı verilerine göre Eylül 2026 sonu itibarıyla Türkiye’de güneş enerjisi kurulu gücü 28.222 MW, rüzgâr enerjisi kurulu gücü ise 15.540 MW. Bu iki kaynak toplam 43.762 MW ile ülkenin elektrik kurulu gücünün %34,4’ünü oluşturuyor.

Plan, yenilenebilir enerji kapasitesini büyütmeye yönelik hedefleri de içeriyor. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının stratejik planına göre 2028’e kadar güneşte 33.100 MW, rüzgârda ise 19.300 MW kurulu güce ulaşılması hedefleniyor. Daha uzun vadede ise 2035 için rüzgâr ve güneşte toplam 120.000 MW hedefi bulunuyor. Bugünkü rakamlarla kıyaslandığında, 2028 hedeflerine ulaşmak için güneşte yaklaşık 4.900 MW, rüzgârda ise yaklaşık 3.800 MW’lık yeni kapasite gerekiyor.

Planda yeni yatırım alanlarına dair ipuçları da var. Tarım ve Orman Bakanlığı koordinasyonunda, atıl durumdaki tarım arazilerinin ve baraj gölü gibi su yüzeylerinin 2026–2030 döneminde enerji üretimi için değerlendirilmesi öngörülüyor. Planda yüzer GES’lerin hem buharlaşmayı azalttığına hem de suyun serinletici etkisiyle karadaki santrallere göre daha verimli çalıştığına da dikkat çekiliyor. Mevcut hidroelektrik santrallerine güneş veya rüzgâr eklenerek hibrit santrallere dönüştürülmesi de aynı dönemde atılacak adımlar arasında.

Tarım işletmeleri için en somut haber ise sulamayla ilgili. Plana göre pompaj maliyeti yüzünden kullanılamaz hale gelen sulama sistemlerinin GES ile yeniden çalıştırılması 2026’da desteklenecek. 2027’de ise yenilenebilir enerji kullanan seralar, hayvancılık ve su ürünleri tesisleri için destekler gündemde; IPARD III programı da bu kapsamda anılıyor. Destek koşulları planda yer almadığı için uygulama programlarının açıklanmasını beklemek gerekecek.

Sanayi tarafında ise organize sanayi bölgeleri öne çıkıyor. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, 2026–2028 döneminde Yeşil OSB sertifikasyonunu yaygınlaştırmayı ve kriterlerini güncellemeyi planlıyor. Buna ek olarak her yıl yaklaşık 50 OSB’ye enerji verimliliği konusunda eğitim verilecek.

Finansman tarafında da birkaç önemli gelişme var. Yeşil dönüşümde hangi yatırımlara öncelik verileceği belirlenirken yenilenebilir enerji ve enerji verimliliği alanındaki destekler de dikkate alınacak. Ayrıca Türkiye Yeşil Taksonomisi için teknik kriterler yayımlanacak. Taksonomi, bir yatırımın “yeşil” sayılıp sayılmayacağını belirleyecek ve önümüzdeki dönemde yeşil finansmana erişimde önemli bir referans olması bekleniyor.

Planın değiştirmedikleri

Plan, lisanssız elektrik üretiminin kurallarında herhangi bir değişiklik yapmıyor. Lisanssız üretim mevzuatı, şebeke bağlantı kapasiteleri, mahsuplaşma ya da batarya depolama gibi sektörün gündemindeki konularda planda somut bir adım yer almıyor. Bu konular kendi mevzuatı ve EPDK kararlarıyla şekillenmeye devam edecek.

Bunun yerine plan, önümüzdeki yıllarda yatırım kararlarını etkileyebilecek koşulları ortaya koyuyor. Karbon fiyatlandırması, raporlama yükümlülükleri ve yeşil finansman geliştikçe, yenilenebilir enerji yatırımını değerlendirirken elektrik faturasındaki tasarrufun yanında karbon tarafındaki gelişmeleri de takip etmek önem kazanacak.

Yeşil iddialar daha dikkatli kullanılmalı

Planda dikkat çeken bir diğer madde de yeşil boyamanın, yani gerçeği yansıtmayan çevreci iddiaların önlenmesine yönelik. Ticaret Bakanlığı 2026–2027 döneminde bu konuda bir mevzuat ve rehber hazırlayacak; çevresel iddia içeren reklam ve pazarlama ifadelerinin piyasa gözetimi kapsamında denetlenebilmesi için yasal altyapı oluşturulacak. “Ürünlerimizi yüzde yüz yeşil enerjiyle üretiyoruz” gibi bir cümle kurmadan önce, bunu ölçülebilir ve belgelenebilir şekilde ortaya koyabiliyor olmak giderek daha önemli hale gelecek.

Panellerin ömrü dolduğunda ne olacak?

Plan, güneş paneli atıkları için 2035 hedefleri esas alınarak bir projeksiyon hazırlanmasını ve geri dönüşüm üzerine araştırmalar yapılmasını da öngörüyor. Plan bu konuda işletmelere yeni bir yükümlülük getirmiyor. Ancak 25–30 yıl çalışacak bir santral planlarken, ömür sonunda panellerin nasıl yönetileceğini şimdiden düşünmekte fayda var.

Sonuç: Lisanssız GES-RES yatırımcısı neleri takip etmeli?

Özetle plan, lisanssız GES ve RES yatırımlarının ileride karbon tarafında da avantaj sağlayabileceği bir yöne işaret ediyor, ancak bu henüz kesinleşmiş değil. AB’nin karbon bedeli hesabında elektrik kaynağı bugün yalnızca çimento ve gübrede dikkate alınıyor; o da AB’nin kabul ettiği yöntemlerle belgelenebiliyorsa. Lisanssız yatırımların ve YEK-G belgelerinin bu hesapta sayılıp sayılmayacağı ise AB ile yapılacak görüşmelerin sonucuna bağlı.

Bu süreçte işletmelerin şimdiden yapabileceği birkaç şey var. AB’ye SKDM kapsamında ürün ihraç ediyorsanız, ürününüzde dolaylı emisyonların hesaba katılıp katılmadığını ve elektrik tüketiminizin bu hesaptaki ağırlığını öğrenmek iyi bir başlangıç olur. Yeni bir yenilenebilir enerji yatırımı planlıyorsanız, ürettiğiniz elektriği ileride nasıl belgeleyeceğinizi projenin en başında düşünmeniz, sonradan yaşanabilecek sıkıntıların önüne geçer. Tarımsal sulama, sera ya da hayvancılık tesisiniz varsa, plandaki destek başlıklarının uygulama programlarını yakından takip etmenizi öneririz.

Mars Enerji olarak lisanssız GES ve RES projelerinizde fizibilite aşamasından kuruluma kadar yanınızdayız. Planın işletmenize olası etkilerini birlikte değerlendirmek isterseniz bizimle iletişime geçebilirsiniz. [Hizmetlerimiz]

Sıkça sorulan sorular

SKDM nedir?

SKDM, AB’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması. AB’ye ihraç edilen çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre, elektrik ve hidrojen ürünlerinin üretiminde salınan karbon için 1 Ocak 2026’dan itibaren bedel yükümlülüğü doğuyor. Bedeli AB’deki ithalatçı ödüyor; 2026 ithalatları için sertifikalar 2027’de satın alınıyor.

Lisanssız GES-RES, SKDM maliyetini düşürür mü?

Bugün için bu, ürünün türüne ve elektriğin nasıl belgelendiğine bağlı. Dolaylı emisyonlar şimdilik yalnızca çimento ve gübrede hesaba giriyor ve AB, düşük emisyon değerini ancak doğrudan bağlantı ya da elektrik alım anlaşmasıyla kabul ediyor. Türkiye, lisanssız yatırımların da bu hesapta dikkate alınması için AB ile görüşecek.

YEK-G belgesi nedir?

YEK-G, Yenilenebilir Enerji Kaynak Garanti Sistemi’nin kısaltması. Elektriğin yenilenebilir bir kaynaktan üretildiğini belgeleyen bu sistem EPİAŞ tarafından işletiliyor.

Kaynaklar